زری بافی یکی از هنرهای ملی و قدیمی ایرانیان است،که از زمان هخامنشیان و سپس در زمان ساسانیان برای بافتن پرده ها و پارچه های زری رواج داشته است و برای تزئین کاخهای سلاطین به کار میرفته است. نمونه های پارچه ابریشمی زری که از دوره ساسانیان به جا مانده، روشنگر این موضوع می باشد. استفاده از نخ زری در بافت پارچه از زمانهای دور رایج بوده است. با اینکه تاریخ پیدایش زری بافی بطور دقیق معلوم نیست ولی آنچه از نوشته‌های پیشینیان و نظرات مورخان نتیجه گرفته می شود اینست که در حدود دو هزار سال قبل، محصولات ابریشمی و بافندگی ایران، در آسیا و اروپا اعتبار و شهرت خاصی داشته و بهترین پارچه های زری و مخمل و انواع دیگر دست هنرمندان و صنعتگران با ذوق ایرانی بافته می‌شده است. در زند اوستا از قالیچه‌هایی که با نخ طلا بافته شده و همچنین از لباسهای زر بفت داریوش سوم که دارای جلوه‌ای خاص بوده یاد شده است. بر اساس برخی منابع چینی مربوط به قرن ششم بعد از میلاد نمونه‌هایی از زری بافی ایران برای امپراتوری ووwu) فرستاده شده و در گزارشهای مسافرین چینی به این موضوع اشاره شده است . در گذشته تهیه پارچه‌های پشمی وزربفت درشوش، شوشتر، جندی شاپور و خراسان رایج بوده است.
هردودت‌ مورخ‌ مشهور یونانی‌ نوشته‌ است‌ : رومیان‌ به‌ خاطر زیبائی‌ و اشتهار زربفت‌های‌ سنتی‌ ایران‌ همه‌ ساله‌ مبالغ‌ هنگفتی‌ می‌پرداختند. فیلوسترات‌ نیز گفته‌ است‌ : اشکانیان‌، خانه‌ های‌ خود را با پرده‌های‌زری‌ یراق‌ دار که‌ از پولکهای‌ نقره‌ و نقوش‌ زرین‌ ، تزئین‌ شده‌ بود می‌ آراستند. بدون شک بافتن پارچه‌های زربفت، مانند قالی و گلیم از زمان هخامنشیان در ایران مرسوم بوده است زیرا در بسیاری از نقوش برجسته تخت جمشید، شوش و حتی پاسارگاد، نقوشی در حاشیه های لباس شاهنشاهان و درباریان به چشم می خورد که حاکی از این است که لباس آنها از پارچه های زربفت بوده، به علاوه در حاشیه لباده و حاشیه آستین‌ها و یقه لباس، قطعاتی از طلای ناب به شکل شیر، مرغ، ستاره با گل پنج‌پر و یا نقوش هندسی مانند مثلث و غیره می‌دوختند و بسیاری از این قطعات طلا، امروزه در موزه ایران باستان و موزه های دیگر دنیا موجود است که متعلق به عهد هخامنشی می‌باشد. نساجی ایران در این دوره به ویژه در بافت پارچه‌های ابریشمی، پشمی نرم و لطیف مشهور بوده و شاهان هخامنشی به داشتن لباس‌های زیبا و فاخر شهرت داشتند. اسکندر مقدونی با همه دشمنیش با ایرانیان، بنا به نوشته های هرودوت و پلوتارک از هنگام ورود به ایران تا هنگام مرگش، لباس‌های زربفت ایرانی بر تن می‌کرد. پس از نابودی هخامنشیان، و در دوره اشکانیان دیگر آن شکوه و بزرگی در صنایع و هنرها،به ویژه در بافندگی، بوجود نیامد.تنها چند تکه از پارچه‌های ابریشمی در سرزمین لولان در چین پیدا شده که در آن روزگار آخرین مرز ایران در شرق دور بوده است.
در دوران سلطنت ساسانیان هنر زری بافی به سر حد کمال و اوج ترقی رسید.از دوره ساسانیان نیز در کلیساها و موزه‌های خارج از ایران، نمونه‌های متعدد زری موجود است. بسیاری از تاریخ‌دانان بر این باور هستند که این دوره، دوره شکوفایی و طلایی هنر و تمدن ایران بوده است. بسیاری از بافته‌های این دوره در کلیساها و موزه‌های غرب از جمله موزه لیون فرانسه، موزه سلطنتی لندن، موزه واشنگتن، آرمیتاژ لنینگراد و... نگهداری میشود که این نمودار عظمت و اعتبار هنر سنتی در ایران کهن است. نمونه‌هایی‌ از بافته‌های‌ ابریشمین‌ اوایل‌ دورۀ اسلامی‌ که‌ به‌ شیوه‌ ساسانی‌ بافته‌ شده‌ ،هم‌ اکنون‌ در دست‌ است‌ و غالباً در مجموعه‌های‌ شخصی‌ و کلیساهای‌ اروپا دیده‌ می‌شود ازآن جمله‌ دستمالی است‌ که‌ چهره‌ حضرت‌ مسیح‌ (ع) بر آن‌ نقش‌ بسته‌ ، در کلیسای‌ «سنت‌ ویکتوریا» موجود است‌ وهمچنین‌ پارچه‌ای‌ که‌ نقش‌ فیل‌ بر آن‌ بافته‌ شده‌، در خزانه‌ کلیسای‌ بزرگ‌ «سانس‌» نگهداری‌ می‌ شود. در قبر «شارلمانی» پادشاه معروف فرانسه، یک قطعه پارچه زربفت متعلق به دوران سلطنت ساسانیان بدست آمده که در زمره شاهکارهای هنری بشمار می آید، در این پارچه زربفت به حدی ذوق هنری و ابداع و ظرافت بکار رفته که مایه اعجاب و شگفتی بیننده است.

  
نویسنده : فرزانه (ربابه)دریاباری ; ساعت ٥:٠٤ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٩/۱٠/۱٢
تگ ها : زری بافی