شیار تزئینی
شیار عبارت از سطح کم عرض و نسبتاً طویلی است که نسبت به نقاط طرفین خود گود باشد.
شیار، خطوطی است که حجاران در اطراف ستونهای سنگی می اندازند.
شیار، خطی است که از بالا تا پایین در سطح یک ستون یا یک ستون چهارگوش یا یک شیئی دیگر حفر شده.
اقسام شیار:
شیار، طولی یا حلزونی، متوالی متساوی البعد شیاری است که در دوره ساقه یک ستون یا شکم یک ظرف، روی یک ستون چهار گوش یا بعضی عناصر دیگر معماری حفر می شود.
شیارهای دنده ای، شیارهایی است که با دیواره و قدری عرض از هم جدا شده اند. شیارهای غلافی در انتهای میز، شیارهایی است که با ظرافت حفر شده. شیارهای تزیین شده، شیارهایی است که شاخه های برگ یا گل و بته

شیارهای پیچیده، شیارهایی است که با یک شمسه مدور- مسطح یا اریب- با تزئینات ایجاد شده است. شیارهای با زاویه نیز، شیارهایی است که از دنده ها جدا نشده است.



از قدیم الایام شیار مورد توجه هنرمندان و هنرکاران ایران و سایر کشورها بوده و برای ایجاد سایه و روشن سطوح و یا قسمتی از آنها به کار رفته است. به طور مثال، قدیمی ترین شیار در غار مادلن فرانسه، منسوب به هزاره هفدهم قبل از میلاد، مشاهده شده است.
مثال دوم مجسمه کوچک اوخدای بزرگ بین النهرین قدیم است. در این مجسمه دامن لباس با شیارهای موازی عمودی، ریش با شیارهای موازی افقی و موهای سر با شیارهای حلقوی القاء شده است.
مثال سوم مقبره جوزر، از سلاطین سلسله سوم مصر است. ستونهای سنگی این مقبره با شیارهای دنده ای، شبیه دسته نی های بهم چسبیده، مزین گردیده است. این نوع شیار به طرز زیبایی در سر ستونهای پاپیروس شکل زمان سلسله هجدهم مصر در جوار شیارهای عمودی و افقی به کار رفته است.
مثال چهارم مربوط به قرن سیزدهم قبل از میلاد و واقع در آسیای صغیر است. این مثال نقش نیم برجسته و مربوط به تمدن هیتی است که دامن لباس و کلاه بلند اشخاص را با شیارهای موازی عمودی نشان می دهد.
در یونان و روم قدیم نیز اغلب شیارهای قاشقی به کار رفته است. روشن ترین مثالهای ما درباره یونان، ستونهای شیاردار معبد پارننون و معبد نیکه و معبد آپولن و معبد هرا می باشد. این نوع شیارها در بعضی ظروف یونان قدیم هم به کار رفته است. در این مورد معابد روم قدیم مثل فورتون ویریل و طاق کنستانتین و ستونهای شیاردار آنها را می توان نام برد.
شیار در آثار ایران باستان
قدیمی ترین شیارهای ایران مربوط به گرازی است که در تپه سراب کرمانشاه پیدا شد و متعلق یه موزه ایران باستان است. پهلوی پیکرک این گراز که منسوب به هزاره ششم پیش از میلاد است، دارای شیارهای عمودی و افقی است.
مثال دیگر دسته پرچم نقره ای است که از قبری در شوش به دست آمده است. این دسته پرچم منسوب به هزاره دوم قبل از میلاد و متعلق به دوره ایران باستان است. در پائین این دسته، که بالای آن شبیه سر پرنده است، چند جفت شیار دنده ای که انتهای آنها به حلقه تبدیل شده، به چشم می خورد.
مثال سوم در دو پیکرک طلا و نقره مربوط به عصر ایلام متوسط وجود دارد. در این دو پیکرک، موهای ریش و پائین لباس بلند با شیارهای ظریف و زیبا القاء گردیده است.
در دوره هخامنشی انواع مختلف این عنصر تزئینی در بناها، اشیاء منقول، آرایش بدن و لباس و غیره به کار رفته است و حتی گاهی در یک شیئی چند نوع شیار دیده می شود. مثلاً در بعضی ستونهای آن دوره، پنج نوع از این عنصر تزیینی ملاحظه می شود:
اول پایه ستون. در پایه گاهی شیارها زاویه دار و مانند این است که شبیه هرمهای مثلث القاعده را به سطح آن چسبانیده اند و گاهی این هرمهای مثلث القاعده به دیواره نیم استوانه ختم می شود به نحوی که در کنار هر جفت شیار، یک جفت برجستگی مدور، که خود یک شیار دنده ای محسوب می شود ایجاد می گردد. در بالای هر جفت برجستگی افقی و در نتیجه یک شیار افقی محیطی نیز به وجود می آید. در بالای این برجستگیها گلی مجسم شده که برگهای آن خود شیارهای شعاعی را القاء می کند.
دوم تنه و سرستون. تنه ستونهای هخامنشی اکثر با شیار قاشقی مزین شده است ولی در سرستونها، تفصیل بیشتری دیده می شود. در یک سرستون، این قسمتها وجود دارد: قسمت پائین که به شکل استوانه محدب و دارای شیارهای دنده ای است.
قسمت وسط که به شکل استوانه مقعر و دارای شیارهای قاشقی است.
قسمت بالا که به شکل مکعب مستطیل و دارای دو نوع شیار است (شیارهای قاشقی ساده و شیارهای قاشقی که دو سر آن شکل پیچ فنری بخود گرفته است).
شیارهای جالب توجه دیگر این دوره در کلاه سربازان پارسی به کار رفته است، ما نمونه این کلاهها را در کنار پلکان آپادانای تخت جمشید می بینیم

  
نویسنده : فرزانه (ربابه)دریاباری ; ساعت ۱٢:٠٤ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٩/۱۱/٤